Uzay Yarışı

Daha önce, hatırlarsınız, Layka’yı anlattım. Bugün de Uzay Yarışı’nın önemli kilometre taşlarını sıralayayım, istiyorum.

1942-1943: Almanlar, dış uzaya ulaşan ilk roketin V-2 testlerini yaptılar. (Almanya’dan sağlanan bilgiler ve Alman roket mühendisleri, savaştan sonra hem Sovyetler hem de Amerikalılar tarafından kendi sistemlerinin geliştirilmesinde kullanıldılar.)

21.Ağustos.1957: İlk tam çalışan Kıtalararası Balistik Füze, R-7 Semyorka Sovyetler tarafından test edildi. Bu roket daha sonra Sputnik-1’in fırlatılmasında kullanılacaktı.

4.Ekim.1957: Sovyetler Birliği ilk insan yapımı uydu Sputnik-1’i yörüngeye fırlattılar. Bu arada, Sputnik uydu demek.

3.Kasım.1957: Sovyetler Birliği için Layka’nın bulunduğu Sputnik-2 uydusunu fırlattı. Layka uzaya çıkan ilk memeli oldu ama görevin ilk birkaç saati içinde öldü.

1.Şubat.1958: Amerika ilk uydusu ‘Explorer’ı fırlattı.

12.Nisan.1961: İlk kozmonot Yuri Gagarin’i Dünya yörüngesine taşıyacak olan Vostok-1 aracı Sovyetler Birliği tarafından fırlatıldı.

5.Mayıs.1961: Uzaya çıkan ilk Amerikalı astronot Alan Shepard uzayda ilk manüel kontrolü gerçekleştirdi. Yuri Gagarin’in görevinde bütün kontroller otomatikti. Ancak bu görevde Alan Shepard, Yuri Gagarin gibi yörüngeye çıkmadı, sadece yörünge altı (suborbital) bir uçuş gerçekleştirdi.

16.Haziran.1963: Sovyetler Birliği ilk sivil ve ilk kadın kozmonot Valentina Tereşkova’yı Vostok-6 ile uzaya gönderdi.

18.Mart.1965: Sovyet kozmonot Alkesey Leonov ilk uzay yürüyüşünü gerçekleştirdi.

24.Aralık.1968: Amerikan Apollo-8 ay yörüngesinde dönen ilk araç oldu.

20.Temmuz.1969: Amerikalı astronot Neil Amrstrong, Ay’a adım atan ilk insan oldu. Ondan 20 dakika sonra Edwin Aldrin ona katıldı. Bu sırada Micheal Collins yörüngede onları takip ediyordu. 24.Temmuz.1969’da Dünya’ya sağ salim geri döndüler.

Devamı da var. Uzay istasyonları, uzay laboratuarları, daha uzak yerlere ulaşma… Ama beni en çok heyecanlandıranları bunlar. Dikkatinizi çekti mi, bilmem, uzayda ilk dil Rusça olmuş.

Bağlantılar:

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Space_Race

2. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/3/newsid_3191000/3191083.stm

3. http://www.nasa.gov/externalflash/apollo11/

Yayın Tarihi: 10.Kasım.2010, Çarşamba

Güncelleme: Facebook'taki arkadaşlarımdan Cem Ozan paylaşmış. Özellikle aya gidişten sonrasını, hatta geleceğe yönelik tahminleri anlatan güzel bir video var: 'Space Generations: From Sputnik To Today To Tomorrow'. Space Generations Advisory Council tarafından hazırlanmış.

Uzayda İnsanoğlunun Yolunu Açan Köpek: Layka

Daha önce sizlere ‘Moskova Notları’ isimli blog’dan bahsetmiştim. ‘Moskova Notları’nda 18.Ekim’de, Sputnik-5 ile uzaya çıkmış ve geri gelmiş 2 köpekle ilgili bir yazı yayınlandı. Onun üzerine ben de Layka’yı anlatmaya karar verdim.

Uzay Yarışı’nda Sputnik isimli ilk insan yapımı uyduyu yörüngeye göndererek birinci zaferini kazanmış olan Sovyetler Birliği, Bolşevik Devrimi’nin 40. yılında yeni bir zafer kazanmaya karar verir: Yörüngeye ilk memeli canlıyı göndereceklerdir. Bu memeli Moskovalı bir sokak köpeği olan Layka (Лайка, Türkçesi ‘Havlayan’) olur.

Sovyet bilim adamları, zor koşullarda yaşamaya alışık olacağı için özellikle bir sokak köpeğini seçerler. Layka yaklaşık 3 yaşındadır. Uçuştan önce çeşitli testler yapılır ve Layka’ya eğitim verilir. Fırlatmanın Bolşevik Devrimi’nin 40. yılında yapılacak olmasının getirdiği zaman baskısı yüzünden, aracın dünyaya geri dönüşü planlanmaz ve Layka’nın geri dönmeyeceği baştan belli olur.

3.Kasım.1957’de içinde Layka’nın da bulunduğu Sputnik-2 uydusu Baykonur kozmodromundan fırlatılır. Uyduda Layka için yaşam destek sistemleri, jel halinde yiyecek, Layka’nın yaşam faaliyetlerini ve kabindeki ortamla ilgili bilgileri ölçüp dünyaya ileten sistemler bulunmaktadır. Layka, uzaya çıkan ilk memeli olur ve bir memelinin fırlatma ve uzay koşullarında hayatta kalabileceğini ispatlar.

Sputnik-2, Layka’nın ölümünden sonra yörüngede dönüşüne devam eder ve 14.Nisan.1958’de atmosfere yeniden girer ve yanar.

Layka’nın nasıl öldüğü uzunca bir süre tam açıklanmaz. Resmi açıklamalarda çelişkiler bulunur. Ekim 2002’de, Sputnik 2 görevinde çalışmış olan bilim adamlarından biri, Dimitri Maleşenkov, Layka’nın fırlatmanın ilk gününde, birkaç saat içinde aşırı stres ve sıcaklıktan dolayı öldüğünün neredeyse kesin olduğunu açıklar. Teknik bir sorundan dolayı, kabindeki sıcaklık planlananın üzerine çıkmıştır.

Layka’dan sonra insanoğlu uzayda çok yol alır. Layka da farklı ülkelerce farklı şekillerde onurlandırılır. 2008’de Moskova yakınlarındaki bir araştırma tesisinde Layka adına bir anıt açılır. Mars’taki bir bölgeye onun adı verilir. Pek çok ülkede pullarda, kartpostallarda, çizgi romanlarda, şarkılarda yer alır. Umarım, bunlar yetmiştir, Layka biz insanoğlunu affetmiştir.

Bağlantılar:

1. http://moskovanotlari.blogspot.com/2010/10/yldz-kopekleri-uzay-yolculugunda-ilk.html

2. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/3/newsid_3191000/3191083.stm

3. http://en.wikipedia.org/wiki/Laika#cite_note-MA-18

4. http://tr.wikipedia.org/wiki/Layka

5. http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0_(%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%82)

Yayın Tarihi: 27.Ekim.2010 Çarşamba

Güncelleme: Uzay yarışında bu ve diğer önemli kilometre taşlarını sıraladığım yazımı 10.Kasım.2010'da yayınladım.